National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-21T14:18:02.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zaleszczyki były nazywane polską riwierą. Wojna położyła kres świetności miasta
items: Rzymianie również tworzyli gipsowe odlewy ciał zmarłych. Tak wyglądał ten rytuał
items: Kim była ta kształtna postać? Zaskakujące wyobrażenie kobiety sprzed tysięcy lat
items: Jak naprawdę wyglądał Święty Mikołaj? Oto rekonstrukcja twarzy biskupa Miry
items: Tylko garstka ludzi widziała ten manuskrypt. Dlaczego Kodeks Synajski tak fascynuje badaczy?
items: Archeolodzy znaleźli najstarsze „krzesiwo” na świecie. „Najbardziej niezwykłe odkrycie w mojej karierze”
items: Muszle i skrzydła ptaków w grobie kobiety z epoki wikingów. „Najbardziej niezwykła rzecz”
items: Od oficera KGB do mrocznego cara Rosji. Tak rosła potęga Władimira Putina
items: Wrak rytualnego statku bogini Izydy. Odkrycie archeologów podwodnych w Aleksandrii
items: Polacy i Niemcy. Wzajemna nienawiść czy wielowiekowa współpraca? Oto jak było naprawdę
items: Zagadka wymarcia „hobbitów” wyjaśniona? Odpowiedź była zaklęta w stalagmitach
items: Badacze zapowiadają przełom w sprawie złotego pociągu. Rozwiązanie zagadki coraz bliżej?
items: Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
items: Reichstag to jedna z największych atrakcji Berlina. Okazały gmach pamięta trudną historię Niemiec
items: Skąd się wzięła „czarna śmierć” w Europie? Nowe badanie przynosi zdumiewające wnioski i wywraca naszą wiedzę
items: Ten pałac był siedzibą jednego z najpotężniejszych rodów Europy. Do dziś stanowi centrum władzy w Austrii
items: Zaczęli od jednej mapy, skończyli w Białym Domu – kulisy wojennej misji National Geographic
items: Otrzymał nazwę na cześć rosyjskiego cara. Jak dawny targ bydła stał się jednym z najważniejszych placów Europy?
items: Starożytna mozaika z Brytanii przedstawia historię Troi... ale opowiedzianą inaczej, niż robimy to obecnie. Kto się myli?
items: Kim była cesarzowa Matylda? Zapomniana kobieta, która o mały włos nie została pierwszą królową Anglii
items: 6000 lat temu ludzie grali na muszlach. Naukowcy zbadali, jak brzmiały te proste instrumenty
items: Wielkie święto wszystkich górników i Barbar. Za Barbórką stoi poruszająca legenda
items: Droga do Bożego Narodzenia. Kiedy przypada adwent i jak się go obchodzi w Polsce i na świecie?
items: Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
items: Podwodny Święty Graal. Wydobyli tylko kilka monet, ale to dopiero początek

Zaleszczyki były nazywane polską riwierą. Wojna położyła kres świetności miasta
type: item
date: 2025-12-13T10:32:14.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: miasta
subject: ukraina
subject: uzdrowisko
description: Zaleszczyki należą do najpiękniej położonych miast na Podolu. Pod względem topografii i walorów klimatycznych, nie może się z nimi równać żadne inne miejsce w tej części Europy. Nic dziwnego, że w poprzednim stuleciu były jednym z najpopularniejszych wakacyjnych kurortów w Polsce. Jaka jest historia Zaleszczyków? Co uczyniło je miejscem absolutnie wyjątkowym? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Malowniczo położone miasto o wyjątkowych walorach Złoty wiek XX Zanim Zaleszczyki stały się luksusowym kurortem Wojna położyła kres istnieniu kurortu Ślady historii w Zaleszczykach W otoczeniu wielokulturowych Kresów Wschodnich, wśród pięknej natury, wieki temu powstało niezwykłe miasto, które w okresie międzywojennym zyskało miano „polskiej riwiery”. Ten niezwykły przydomek nie został nadany Zaleszczykom na wyrost. Gdy nadbałtyckie plaże pustoszały, w tym pięknym mieście dopiero rozpoczynał się sezon wakacyjny. Malowniczo położone miasto o wyjątkowych walorach Fenomen Zaleszczyków wynika z ich niezwykłej lokalizacji. Dziś miasto rozpościera się na terenie Ukrainy, w rejonie czortkowskim, w obwodzie tarnopolskim. Historycznie należy lokalizować je na Podolu, w pobliżu granicy z Rusią Czerwoną. Miasto powstało na swoistym cyplu, w miejscu gdzie Dniepr tworzy 180-stopniowy meander. Od zachodu, południa i wschodu otaczają je wody rzeki, płynące w głębokim na kilkaset metrów jarze. Przeciwległy brzeg wznosi się na wysokość około 300 metrów nad poziomem rzeki, tworząc naturalne mury kanionu. To właśnie tej osobliwej formacji miasto zawdzięcza wszystkie swoje walory. Wysokie ściany jaru tworzą coś w rodzaju „naturalnej tarczy”, osłaniającej Zaleszczyki przed wiejącym z północy i wschodu wiatrem. W połączeniu z nachyleniem terenu w kierunku południowym, tworzy to wyjątkowy mikroklimat, który bardziej przypomina warunki panujące na wybrzeżu Morza Śródziemnego niż na pozostałym obszarze Podola. Polski biegun ciepła O wyjątkowości tego miejsca świadczą historyczne dane meteorologiczne. W XX wieku średnie letnie temperatury w Zaleszczykach zamykały się w przedziale od 25 do 30 stopni Celsjusza, a w słońcu termometry wskazywały nawet 58 stopni Celsjusza. Mało tego, w letnie południa woda w Dniestrze osiągała temperaturę przekraczającą 30 stopni. To pięknie zlokalizowane miasto było bezsprzecznie najcieplejszym zakątkiem II Rzeczypospolitej, prawdziwym polskim biegu…

Zaleszczyki-bb3fb77.jpg
width: 2681
height: 1600

Rzymianie również tworzyli gipsowe odlewy ciał zmarłych. Tak wyglądał ten rytuał
type: item
date: 2025-12-12T12:13:32.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: obyczaje
subject: starożytny rzym
description: Najnowsze odkrycie archeologów ujawnia nieznane dotąd praktyki gipsowania zmarłych przed pochówkiem. Ślady tego rytuału znaleziono w rzymskim grobowcu w Wielkiej Brytanii.
encoded: Zespół naukowców z brytyjskiego Uniwersytetu w Yorku prowadził badania archeologiczne w ramach projektu „Widząc umarłych” („Seeing the Dead”). Uczeni postanowili przeanalizować rzymskie groby z hrabstwa Yorkshire. Już w przeszłości zauważono, że wśród szczątków znajdował się gips. Jednak jeden pochówek szczególnie zainteresował badaczy, a który odkryto w latach 70. XIX wieku. Nietypowa praktyka w cesarstwie rzymskim Był to kamienny sarkofag, który nigdy wcześniej nie był dobrze zbadany. Badacze odkryli w nim rzecz zaskakującą, która może rzucić nowe światło na metody pochówków w czasach cesarstwa. – Kiedy podnieśliśmy pokrywę sarkofagu i rozpoczęliśmy czyszczenie oraz skanowanie 3D, odkryliśmy odcisk dłoni z palcami na fragmencie gipsu. Byliśmy zdumieni – powiedziała Live Science Maureen Carroll, archeolożka i historyczka Rzymu z Uniwersytetu w Yorku. – Nigdy wcześniej nie widziano tych śladów, ani nikt nigdy nie zdjął obudowy sarkofagu – podkreśla uczona. Według Carroll odkrycie sugeruje, że gips ktoś celowo rozprowadzał ręcznie po szczątkach. Grobowiec ten ma ok. 1800 lat, czyli pochodzi z czasów, gdy Brytania była rzymską prowincją. Odkrycie sugeruje, że ludzie, którzy przygotowywali ciała do pochówku tworzyli masę gipsową i następnie pokrywali nią zwłoki. – Obecność odcisków palców w tej masie oznacza jednak, że mieszanka gipsowa była prawdopodobnie miękką pastą, którą ktoś wygładził na ciele w trumnie. Gips został rozprowadzony bardzo blisko krawędzi trumny, więc odciski palców nie były widoczne gołym okiem – twierdzi Carroll. Relacje Rzymian ze zmarłymi Zespół brytyjskich badaczy uważa, że ślady dłoni w gipsie mogą sugerować bardzo bliskie i osobiste relacje Rzymian ze zmarłymi. – Odciski te są uderzającym śladem ludzkiej aktywności, który nie zachowałby się, gdyby nie zaprawa gipsowa – dodaje Carroll. Co ciekawe, według naukowców ich odkrycie może być dodatkową wskazówką, która ujawni, kto pochował zmarłego. Czy była to osoba obca, np. zawodowy grabarz, czy c…

gips-na-zwlokach-1-0063641.jpg
width: 1200
height: 651

Kim była ta kształtna postać? Zaskakujące wyobrażenie kobiety sprzed tysięcy lat
type: item
date: 2025-12-12T08:51:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: epoka kamienia
subject: historia
subject: prehistoria
subject: religie
subject: rzeźba
subject: sztuka
subject: Wolny czas
description: Wenus paleolityczna to jedna z najbardziej zagadkowych i intrygujących ikon pradziejów. Kim była kobieta, którą przedstawiano z przerysowanymi kształtami i bez wyraźnej twarzy?
encoded: Spis treści: Wenus paleolityczne – najstarsze wyobrażenia kobiecego ciała w dziejach Charakterystyczny styl Wenus paleolitycznych – symbolika kobiecej sylwetki sprzed tysięcy lat Wenus z Willendorfu – najsłynniejsza figurka kobieca z paleolitu W trzech miejscach na terenie Polski odkryto przedstawienia kobiet sprzed kilkunastu tysięcy lat Znaczenie i funkcja wizerunków paleolitycznych Wenus Wenus paleolityczne to niewielkich rozmiarów figurki kobiece, które pojawiały się na rozległych terenach Europy i Azji już kilkadziesiąt tysięcy lat temu. Znane z wyolbrzymionych cech kobiecych – piersi, bioder, pośladków – stały się przedmiotem licznych interpretacji i spekulacji. Niektóre z figurek pozbawione są wyraźnych rysów twarzy, dłoni czy stóp. Skoncentrowanie się na cechach płciowych sugeruje, że mogły pełnić funkcje związane z płodnością lub kultem kobiecości. Wenus paleolityczne – najstarsze wyobrażenia kobiecego ciała w dziejach Jednym z przejawów artystycznych zdolności człowieka są znajdowane przez archeologów figurki kobiece, znane jako Wenus paleolityczne. Na pierwsze takie rzeźby natknięto się w 1894 roku we Francji. Sporo podobnych artefaktów odkryto na przełomie XIX i XX wieku, ale są one nadal odkrywane w ostatnich latach, zarówno w Europie Zachodniej, jak i Środkowej. Najliczniejsze egzemplarze Wenus mają około 20 tysięcy lat, choć niektóre mogą być nawet starsze – sięgające okresu kultury graweckiej (ok. 29–22 tys. lat temu). Wiele z tych figurek cechuje przesadnie zaakcentowane cechy kobiece – szerokie biodra, pełne piersi i wyraźnie zaznaczone genitalia, przy jednoczesnym braku szczegółów twarzy i kończyn, co sugeruje symboliczne, a nie realistyczne przedstawienie kobiecości. Archeolodzy przypuszczają, że mogły one pełnić funkcje magiczno-religijne, związane z płodnością, macierzyństwem lub kultem przodków. Określenie „Wenus paleolityczna” to nawiązanie do rzymskiej bogini Wenus, identyfikowanej z grecką Afrodytą, boginią miłości i piękna. Nazwa ta został…

wenus-paleolityczna--1d7516e.jpg
width: 2813
height: 1875

Jak naprawdę wyglądał Święty Mikołaj? Oto rekonstrukcja twarzy biskupa Miry
type: item
date: 2025-12-11T12:59:04.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: historia
subject: rekonstrukcja
subject: święty mikołaj
description: Dzięki nowoczesnej rekonstrukcji naukowcy poznali prawdziwą twarz św. Mikołaja, biskupa Miry, który był pierwowzorem współczesnej, baśniowej postaci obdarowującej nas prezentami w Boże Narodzenie. Zamiast rubasznego staruszka zobaczyliśmy oblicze autentycznego człowieka z krwi i kości.
encoded: Spis treści: Jak wyglądał Święty Mikołaj? Detale i wykończenie modelu Co nowego wiemy o Świętym Mikołaju? Święty Mikołaj to zdecydowanie jeden z najpopularniejszych świętych Kościoła katolickiego, choć trzeba przyznać, że najbardziej znany jest nie z właściwego żywota, a dzięki skomercjalizowanemu odpowiednikowi. Mikołaj, jakiego dziś kojarzymy ze świętami Bożego Narodzenia, to wesoły staruszek z brzuszkiem i długą siwą brodą. Z oryginałem, a więc biskupem Myry, łączy go jednak ofiarność i chęć obdarowywania innych. Co roku w okolicach świąt Bożego Narodzenia wraca pytanie: czy Święty Mikołaj istniał naprawdę? To już mamy ustalone. A jak wyglądał? Pewną podpowiedzią może być fakt, że urodził się na terenach dzisiejszej Turcji. Szczegółowej odpowiedzi na to pytanie postanowili udzielić (a właściwie pokazać) Jose Luis Lira i Thiago Beaini z Brazylii. Pierwszy z nich to doktor prawa i adiunkt na Uniwersytecie Stanowym Vale do Acaraú w Brazylii. Thiago z kolei jest dentystą i adiunktem na Wydziale Stomatologii Uniwersytetu Federalnego w Uberlândia, również w Brazylii. Jak wyglądał Święty Mikołaj? Głównym autorem rekonstrukcji jest Cicero Moraes, specjalista od trójwymiarowych wizualizacji. Brazylijczyk ma już na koncie wiele podobnych rekonstrukcji. Jego najbardziej znane dzieła to Ava, kobieta żyjąca w epoce brązu, czy Homo sapiens sprzed 45 tys. lat. Tym razem ponownie wykorzystał metody stosowane w medycynie sądowej, pozwalające na odtworzenie rysów twarzy na podstawie czaszki. Współpraca z prawnikiem i dentystą była w tym zakresie niezwykle pomocna. Warto jednak podkreślić, że technika ta nie prowadzi do bezpośredniej identyfikacji – jak w przypadku badań DNA czy analizy porównawczej łuków zębowych – lecz do wizualizacji, która może pomóc w pełnym odtworzeniu wyglądu zmarłego. Autorzy projektu posłużyli się danymi strukturalnymi czaszki z książki „Le Reliquie di S. Nicola” dr. Muigiego Martino. Zgodę na ich użycie wyraziło Centro Studi Nicolaiani. Pierwszym krokiem …

swiety-mikolaj-ae7c68c.jpeg
width: 5184
height: 3456

Tylko garstka ludzi widziała ten manuskrypt. Dlaczego Kodeks Synajski tak fascynuje badaczy?
type: item
date: 2025-12-11T08:45:11.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: Edukacja
subject: historia
subject: religie
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: wiara
description: Kodeks Synajski uznawany jest za najstarszy manuskrypt przetłumaczonej Biblii. Ten bezcenny rękopis do dziś inspiruje naukowców, a jego losy i zawartość wciąż budzą emocje.
encoded: Spis treści: Septuaginta – pierwsze tłumaczenie Biblii hebrajskiej na język grecki Kodeks Synajski – najstarszy manuskrypt pełnego Nowego Testamentu Odkrywca Kodeksu Synajskiego – kim był Konstantin von Tischendorf? Gdzie dziś znajduje się Kodeks Synajski? Co zawiera Kodeks Synajski? Struktura, treść i wyjątkowość manuskryptu Kodeks Synajski (znany po łacinie jako Codex Sinaiticus) został spisany w IV wieku i należy do najcenniejszych dokumentów w historii chrześcijaństwa. Zawiera niemal pełny tekst Septuaginty, a także znaczną część Nowego Testamentu. Dla badaczy to nie tylko źródło wiedzy religijnej, ale także historycznej i językowej. Septuaginta – pierwsze tłumaczenie Biblii hebrajskiej na język grecki Aby wyjaśnić znaczenie Kodeksu Synajskiego, należy zrozumieć, czym jest Septuaginta. W dosłownym tłumaczeniu z łaciny słowo septuaginta oznacza „siedemdziesiąt” i odnosi się do liczby uczonych żydowskich, którzy – według tradycji – mieli przetłumaczyć Pięcioksiąg Mojżesza (Torę) z języka hebrajskiego na język grecki koine. Septuaginta (oznaczana skrótem LXX) to najstarsze znane tłumaczenie Biblii hebrajskiej oraz innych tekstów judaistycznych, dokonane z języka hebrajskiego i aramejskiego. Powstawała w kilku etapach między około 250 a 150 rokiem p.n.e. w Aleksandrii, centrum kultury hellenistycznej i jednym z największych ośrodków żydowskiej diaspory. Choć pierwotnie obejmowała tylko Pięcioksiąg, z czasem została poszerzona o kolejne księgi, w tym teksty deuterokanoniczne, których nie ma w hebrajskim kanonie Tanachu, ale które przyjęła później tradycja chrześcijańska, szczególnie w Kościele katolickim i prawosławnym. Septuaginta miała ogromny wpływ na rozwój judaizmu hellenistycznego oraz wczesnego chrześcijaństwa, ponieważ była głównym źródłem tekstów biblijnych dla autorów Nowego Testamentu. Większość cytatów ze Starego Testamentu w Nowym Testamencie pochodzi właśnie z Septuaginty, a nie z oryginalnych hebrajskich wersji. Z czasem pojawiały się liczne kopie, red…

kodeks-synajskiGettyImages-106671087-d907d38.jpg
width: 5068
height: 3543

Archeolodzy znaleźli najstarsze „krzesiwo” na świecie. „Najbardziej niezwykłe odkrycie w mojej karierze”
type: item
date: 2025-12-11T06:56:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: neandertalczycy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: ogień
subject: wielka brytania
description: Zestaw przedmiotów, który służył do rozpalania ognia odkryli archeolodzy w Wielkiej Brytanii. Pochodzi sprzed 400 tysięcy lat. Najwcześniejsze „krzesiwa” znane do tej pory miały „zaledwie” 50 tysięcy lat. Kto pierwszy rozpalił ogień?
encoded: Rozpalanie ognia to unikatowa umiejętność, którą pochwalić się mogą jedynie ludzie. Jest to jedna z kluczowych umiejętności na ścieżce ewolucyjnej naszego gatunku obok produkcji narzędzi czy kultury symbolicznej. Wykorzystanie ognia przez ludzi niknie w mrokach pradziejów. Najwcześniejsze dowody na wykorzystanie naturalnie powstałego ognia, w przeciwieństwie do jego celowego tworzenia i kontrolowania, pochodzą ze stanowisk archeologicznych w Afryce i mają nawet ponad milion lat. Archeolodzy przypuszczali, że ludzie zaczęli rozpalać ogień już nawet kilkaset tysięcy lat temu. Brakowało jednak koronnego dowodu. Najstarszy znany do tej pory zestaw do krzesania ognia miał „zaledwie” 50 tys. lat i pochodził z Francji. Palenisko i ślady ognia sprzed prawie pół miliona lat W najnowszym wydaniu magazynu „Nature” badacze z Muzeum Brytyjskiego w Londynie opublikowali przełomowe odkrycie ze stanowiska paleolitycznego w Barnham na polu w hrabstwie Suffolk. Było to obozowisko sprzed 400 tysięcy lat. Oto, co świadczy o kontrolowaniu ognia w tym miejscu w tak wczesnym okresie: podgrzana glina/ił – analizy geochemiczne wykazały, że osady te zostały podgrzane w temperaturach przekraczających 700°C. Ten sygnał cieplny był zlokalizowany, powtarzalny i niezwiązany z regionalnymi pożarami, co silnie sugeruje działalność antropogeniczną. W tym miejscu było pewnie palenisko; podgrzane narzędzia krzemienne – w pobliżu zaczerwienionego iłu znaleziono znaczną koncentrację artefaktów kamiennych, w tym pięściaki i odłupki krzemienne popękane od gorąca; przedmioty do rozpalania ognia – odkryto dwa małe fragmenty utlenionego pirytu żelaznego. Prastare „zapałki” z Wielkiej Brytanii Naszą uwagę powinny zwrócić fragmenty utlenionego pirytu. Jest to naturalnie występujący minerał siarczku żelaza (FeS₂). Piryt był uderzany o krzemień i w ten sposób powstawały iskry. Obok kładziono łatwopalną hubkę. W ten sposób można było łatwo wzniecić ogień. Fakt, że piryt jest bardzo rzadki w okolicy, a mimo to zos…

krzesiwo-5107038.png
width: 1575
height: 1050

Muszle i skrzydła ptaków w grobie kobiety z epoki wikingów. „Najbardziej niezwykła rzecz”
type: item
date: 2025-12-10T11:09:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: grób
subject: norwegia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: wikingowie
description: Dwie muszle znajdowały się w ustach zmarłej kobiety żyjącej w Norwegii w epoce wikingów. Ta praktyka nie jest znana z grobów przedchrześcijańskich w tym kraju. W pochówku umieszczono też skrzydła ptaków. Kim była ta tajemnicza kobieta żyjąca 1200 lat temu?
encoded: Do tego niezwykłego znaleziska doszło dzięki amatorskiemu poszukiwaczowi. Na początku tego roku Roy Søreng natknął się z wykrywaczem metalu w Bjugn w okręgu Trøndelag w Norwegii na owalną broszkę na polu. Była to typowa biżuteria z epoki wikingów i stuleci poprzedzających. Znalazca zaalarmował archeologów z Muzeum Uniwersyteckiego Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) oraz Rady Okręgu Trøndelag. W czasie badań naukowcy natknęli się na dobrze zachowanego szczątki z około 700 roku n.e. Jednak dalsze badania tego obszaru przyniosły nowe znalezisko: kolejny grób, tym razem z bardzo bogatym wyposażeniem. Archeolodzy postanowili go wyeksplorować, bo obawiali się, że zniszczy go rolnicza orka. Były to więc wykopaliska ratownicze. Bogactwo w wikińskim grobie Nowo znaleziony grób był tak bogaty, że archeolodzy prowadzili badania w tajemnicy, by nie przyciągać uwagi potencjalnych rabusiów. – Grób z epoki wikingów zawiera, jak sądzimy, szczątki kobiety, pochowanej w typowym stroju z epoki wikingów i z kompletem biżuterii z IX wieku. Wskazuje to na to, że była kobietą wolną i prawdopodobnie mężatką, być może właścicielką gospodarstwa – mówi Raymond Sauvage z Norweskiego Uniwersytetu Naukowo-Technicznego, który kieruje projektem badawczym w tym miejscu. Na wyposażenie grobu składały się dwie owalne broszki, które mocuje się do ramiączek sukienki na szelkach oraz mała klamra pierścieniowa. Uwagę zwraca też to, że szkielet zachowany był w bardzo dobrym stanie. To rzadkość jeśli chodzi o szczątki z tego okresu z obszaru Skandynawii. Muszle i ptaki. Wyjątkowe dary grobowe Jako „najbardziej niezwykłą rzecz” w grobie badacze wskazuję dwie muszle umieszczone w ustach zmarłej. – To praktyka, która nie była wcześniej znana z przedchrześcijańskich grobów w Norwegii. Nie wiemy jeszcze, z czym związana jest ich symbolika – dodaje Sauvage. Muszle przegrzebków leżały zakrzywioną stroną na zewnątrz, a prostą krawędzią do góry, tak że częściowo zakrywały usta. Ale to nie wszystko.…

wiking-f8af92b.jpg
width: 1575
height: 1050

Od oficera KGB do mrocznego cara Rosji. Tak rosła potęga Władimira Putina
type: item
date: 2025-12-10T10:19:09.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: polityka
subject: rosja
subject: Travel
subject: wojna
description: Władimirowi Putinowi przypisuje się wiele brutalnych decyzji i zbrodni. Rosyjski przywódca cieszy się niemal absolutną władzą, a jego pozycja wydaje się niezagrożona. By umocnić swój wizerunek, zadbał o staranną korektę faktów z przeszłości.
encoded: W tym artykule: Władimir Putin śpiewa nad ofiarami Zakłamana przeszłość Władimira Putina Jak zginęli twórcy biografii Putina Mroczny car Putin idzie po władzę Kiedy w 2022 roku świat zobaczył Władimira Putina udzielającego audiencji za gigantycznym stołem i rozkazującego bezwzględnie niszczyć Ukrainę podczas „operacji specjalnej”, wielu polityków było skonsternowanych. Wszak kilkanaście lat temu kanclerz Niemiec Gerhard Schroeder nazwał go „demokratą”. A świat chciał wierzyć w to bardziej, niż niedoszłemu prezydentowi USA senatorowi Johnowi McCainowi, który w 2016 roku nazwał rosyjskiego przywódcę mordercą i bandytą. Władimir Putin śpiewa nad ofiarami Do Putina lgnęły zachodnie gwiazdy. Z dumą fotografowali się z nim francuski aktor Gerard Depardieu i amerykański gwiazdor kina akcji Steven Seagal. Na Youtube bez trudu można znaleźć film z imprezy charytatywnej z 2010 roku, gdzie rozluźniony Putin śpiewa nowoorleański standard rhythm-and-bluesowy „Blueberry Hill”, a oklaskują go uśmiechnięci od ucha do ucha: Sharon Stone, Goldie Hawn, Kurt Russell, Kevin Costner, Alain Delon, wspomniany Gerard Depardieu, Vincent Cassel i tylko mniej rozochocona Monica Bellucci. To był wieczór poświęcony zbieraniu funduszy na dzieci dotknięte chorobą nowotworową. Dziś Władimir Putin wysyła wojska, które mordują, gwałcą i porywają dzieci na Ukrainie. Czy to będzie nowa flaga Rosji? „Putin uczynił z trójkoloru faszystowski symbol” „Flaga Rosji straciła swoją wiarygodność”. Tak twierdzą Rosjanie, którzy sprzeciwiają się wojnie w Ukrainie. Celebrytów oklaskujących go w 2010 roku można oczywiście zrozumieć. Występ był ponoć nieoczekiwany, zaś Putin: nie wysłał jeszcze wagnerowców do Syrii (wojna domowa wybuchła tam w 2011 roku), nie zaczął zupełnie bezczelnie podtruwać swoich wrogów w kraju i za granicą (Nawalny: 2020 rok, Skripal: 2018), nie znalazł się w cieniu podejrzenia po śmierci demokratycznego działacza Borisa Niemcowa (2015), nie zajął jeszcze Krymu (2014), nie sprokurował wojny w…

wladimir-putin-9a9ea28.jpg
width: 3000
height: 1966

Wrak rytualnego statku bogini Izydy. Odkrycie archeologów podwodnych w Aleksandrii
type: item
date: 2025-12-10T07:49:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: aleksandria
subject: bogowie
subject: egipt
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytny egipt
subject: wrak statku
description: Starożytna Aleksandria wciąż skrywa niezwykłe sekrety w toni Morza Śródziemnego. Archeolodzy podwodni ogłosili właśnie odkrycie wraku luksusowej jednostki, która bardziej przypominała willę niż statek. Ta egipska barka być może była wykorzystywana w starożytnych rytuałach ku czci Izydy.
encoded: Do tego odkrycia doszło w obrębie starożytnego Portus Magnus w Aleksandrii w północnym Egipcie. Jest to zatopiony dziś port królewski dawnej wyspy Antirhodos. Prace archeologiczne prowadzi tam Europejski Instytut Archeologii Podmorskiej (IEASM) pod kierunkiem Francka Goddio. Ekspert ten ma na swoim koncie liczne spektakularne znaleziska podwodne. Willa na wodzie – niezwykły wrak Tym razem ekipie Goddio udało się zlokalizować dobrze zachowane drewniane belki wraku. Jest to pozostałość słynnej starożytnej barki określanej jako thalamagos. Ten typ wodnej jednostki bardziej przypominał willę, a nawet pałac niż typowy okręt. Niektóre wykonano z wielkim przepychem i podróżowali nimi egipscy władcy sprzed około 2 tysięcy lat. Zachowane belki nowo odkrytego wraku mają 28 metrów długości. Cała barka mogła mierzyć około 35 metrów długości oraz 7 metrów szerokości. Jest to statek bardzo duży jak na tamte czasy. Na centralnie usytuowanej belce znaleziono nawet graffiti, czyli napis w języku greckim. Wynika z niego, że jednostkę zbudowano w Aleksandrii. Jej powstanie datuje się na pierwszą połowę I wieku naszej ery. Pływający pałac. Z takiego korzystała Kleopatra Thalamagoi były luksusowymi statkami stworzonymi do zabawy i przyjemnego spędzania czasu. Barki zaprojektowano tak, aby były bardzo szerokie. Chodziło o to, by zmieścić duży, centralny pawilon. Statek posiadał też luksusowo urządzoną kabinę. Konstrukcja była wyjątkowa, ponieważ kadłub miał płaskie dno. Takie jednostki były napędzane wyłącznie wiosłami. Starożytny pisarz Strabon widział je na własne oczy, gdy odwiedził Aleksandrię około 29–25 r. p.n.e. Opisał, że na takich łodziach (nazywał je „łodziami-kabinami”) odbywały się uczty. Były to więc pływające sale bankietowe. Te barki rekreacyjne stały się najbardziej znane dzięki Ptolemeuszom, czyli władcom rządzącym Egiptem po czasach Aleksandra Wielkiego. Najsłynniejszą ich użytkowniczką była Kleopatra VII. Właśnie na takim statku pokazywała Egipt Juliuszowi Cezarowi. By…

TheflagshipofPtolemyPhilopator.Colouredengravingca.WellcomeL0047682-3c7a591.jpg
width: 5056
height: 3623

Polacy i Niemcy. Wzajemna nienawiść czy wielowiekowa współpraca? Oto jak było naprawdę
type: item
date: 2025-12-09T11:40:01.000Z
creator: Norman Davies
subject: Historia
subject: europa
subject: niemcy
subject: polacy
subject: słowianie
description: Niemcy i Polacy, tak jak ich przodkowie – plemiona germańskie i ludy słowiańskie – są i byli sąsiadami od czasów, w których koncepcje państwa terytorialnego czy jednolitego narodu jeszcze nie istniały. Przez wieki ewoluowały również ich myślenie o sobie i postawy wobec siebie nawzajem – czasem owocne bardziej, czasem mniej. Co dziś łączy te dwa narody?
encoded: Spis treści: Czy Kopernik był Polakiem? Osadnicy niemieccy w Polsce i polscy w Niemczech Miłość między Polakami i Niemcami Polskie pochodzenie Angeli Merkel? Polaków i Niemców łączy... język Dobry okres stosunków polsko-niemieckich? Wszystkie narody sąsiednie – Francuzi i Anglicy, Turkowie i Arabowie, Chińczycy i Japończycy – mają podobne historie mieszanych uczuć, w których wzajemne korzyści i ból istnieją razem. Tu, w tym krótkim szkicu o relacjach polsko-niemieckich i niemiecko-polskich, będę mówił raczej o pozytywach niż o dobrze znanej żółci. Każda strona, niestety, ma swoich demagogów, którzy wolą mówić o wrogości i nienawiści. Czy Kopernik był Polakiem? Terytorium Polski i terytorium Niemiec ciągle się zmieniało. Centra obu państwowości oddzielała zawsze szeroka strefa pograniczna, gdzie mieszkańcy utrzymali bliskie stosunki z jedną i z drugą stroną. Synem takiej strefy pogranicznej był Mikołaj Kopernik, który urodził się w Toruniu jako poddany króla polskiego zaledwie siedem lat po włączeniu miasta na skutek pokoju toruńskiego w granice państwa Jagiellonów. Żył on w czasie, kiedy świadomość narodowa była bardzo słaba, i prawdopodobnie nie zrozumiałby pytania: „Czy jesteś Polakiem, czy Niemcem?”. Mówił płynnie po polsku i po niemiecku, był wiernym poddanym króla, patriotą Prus Królewskich, które miały swoistą wspaniałą kulturę, i stworzył swoje wiekopomne dzieła w języku łacińskim. Nacjonaliści z epok późniejszych wymyślili dla niego inny wizerunek. Ojciec Kopernika był handlarzem miedzi. Urodził się w innym sektorze strefy pogranicznej. Pochodził z księstwa nyskiego (Fürstentum Neisse) leżącego na Śląsku. Obszar ten znajdował się wówczas pod panowaniem dynastii luksemburskiej władającej Czechami. Handel od zawsze był ważnym elementem stosunków międzynarodowych i międzypaństwowych. „Handel”, à propos, jest słowem niemieckim. W erze Koperników granica zachodnia Polski (czyli, uogólniając, granica polsko-czesko-niemiecka) była znacznie spokojniejsza od granicy …

shutterstock2421268951-fe0070f.jpg
width: 6720
height: 4480

Zagadka wymarcia „hobbitów” wyjaśniona? Odpowiedź była zaklęta w stalagmitach
type: item
date: 2025-12-09T10:50:17.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: indonezja
subject: jaskinie
subject: ludzie pierwotni
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: zmiany klimatyczne
description: Przedstawiciele gatunku Homo floresiensis, nazywani „hobbitami”, dziesiątki tysięcy lat temu zniknęli z powierzchni Ziemi w tajemniczych okolicznościach. Archeolodzy i klimatolodzy połączyli siły, by tę zagadkę wyjaśnić. Efekt ich współpracy rzuca nowe światło na rolę klimatu w tej historii.
encoded: Naukowcy od lat zastanawiali się, dlaczego zniknął „hobbit”, czyli Homo floresiensis, wczesny gatunek człowieka. Te małe istoty zamieszkiwały jaskinię Liang Bua na indonezyjskiej wyspie Flores. Zniknęły z zapisu kopalnego około 50 000 lat temu. Dlaczego? To stanowiło zagadkę, chociaż było kilka tropów. Nowe badanie sugeruje, że to nie inni ludzie, ale dramatyczna zmiana klimatu mogła odegrać kluczową rolę w ich upadku. Aby poznać tę tajemnicę, międzynarodowy zespół badaczy, przede wszystkim z Australii i Stanów Zjednoczonych, postanowił wykorzystać do analiz nietypowe źródło. Było nim „archiwum deszczu” w postaci jaskiniowych stalagmitów. Wnioski opublikowano właśnie na łamach „Communications Earth & Environment”. Stalagmity opowiadają historię „hobbitów” Przebadane stalagmity znajdują się w jaskini Liang Luar blisko Liang Bua. Przechowują chemiczne zapisy dawnych opadów. Naukowcy zbadali w nich izotopy tlenu i magnezu do wapnia (Mg/Ca), aby sprawdzić, jaka była wilgotność w tym rejonie dziesiątki tysięcy lat temu. W ten sposób badacze odtworzyli historię klimatu sprzed 91 000 do 47 000 lat temu na tej indonezyjskiej wyspie. Wysychające rzeki i znikająca ofiara Badanie wykazało, że ekosystem wokół Liang Bua zaczął się drastycznie wysuszać mniej więcej w czasie, gdy zniknął Homo floresiensis. Od około 76 000 lat temu trwała susza. Krytyczny moment nastąpił między 61 000 a 55 000 lat temu. Wówczas średnie roczne opady deszczu spadły z około 1560 mm do 990 mm. Co gorsza, opady letnie – czyli te, które w największym stopniu zasilają rzeki – zmalały do rekordowo niskiego poziomu. Oznaczało to, że koryta rzek sezonowo wysychały, a dostęp do słodkiej wody był ograniczony. Słodka woda była kluczowa do przetrwania zarówno dla ludzi, jak i dużych zwierząt. Susza uderzyła głównie w karłowatego słonia (Stegodon florensis insularis). Te zwierzęta ważyły od 350 do 950 kg i, podobnie jak współczesne słonie, źle znosiły długotrwały brak wody. Jednocześnie były one ulubionym celem p…

hobbit-15e7538.jpg
width: 1800
height: 1200

Badacze zapowiadają przełom w sprawie złotego pociągu. Rozwiązanie zagadki coraz bliżej?
type: item
date: 2025-12-08T15:53:46.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: legenda
subject: Naziści
subject: pociągi
subject: wałbrzych
description: Saga poszukiwań słynnego „złotego pociągu” trwa już od dekady. Dolnośląska tajemnica wciąż rozpala wyobraźnię, a jednocześnie podsyca konflikty między odkrywcami. Obie strony zapewniają, że finał jest bliski – pozostaje tylko pytanie, czy zakończy się on sukcesem
encoded: W ostatnich dniach doszło do przedstawienia tożsamości głównego inicjatora badań nad kosztownym pociągiem III Rzeszy – Michała Motaka. W filmie opublikowanym na YouTube’ie radiesteta nie tylko wita się ze swoimi widzami oznajmiając, że to on stoi za projektem „Złoty Pociąg 2025”, ale również rzuca wyzwanie osobom podważającym istnienie lokomotywy zakopanej pod ziemią. Na odpowiedź drugiej strony nie trzeba było długo czekać, gdyż ta po kilku dniach odniosła się do słów Motaka nakręcając kolejną falę zamieszania medialnego wokół tematu złotego pociągu spod Wałbrzycha. Czym jest „złoty pociąg”? Legenda opowiadającą o złotym pociągu, który ponoć skrywa kosztowności pozostawione przez wycofujących się w 1945 roku Niemców, krąży po Polsce od wielu lat. Według licznych przekazów wagony wypełnione złotem miały zostać schowane pod powierzchnią Wałbrzycha, nieopodal zamku Książ. Teoria dotycząca schowanej, mitycznej lokomotywy ma swoich zwolenników i wrogów. Ci pierwsi, na czele których stoi Michał Motaka z projektu „Złoty Pociąg 2025”, twierdzą, że znają dokładną lokalizację ukrycia skarbu. Mniej optymistycznie nastawiona grupa, w skład której zaliczają się m.in. badacze z Grupy Eksploracyjnej Miesięcznika „Odkrywca” podkreśla, że historia o pociągu od zawsze stanowiła mit, a nie prawdę historyczną potwierdzoną jakimikolwiek dowodami. Ujawniona tożsamość poszukiwacza Film ujawniający tożsamość inicjatora najnowszych badań nad „złotym pociągiem” ukazał się 4 grudnia 2025 roku na kanale „Underground Hunter – Łowca podziemi”. W nagraniu Michał Motak przedstawia nie tylko plany dalszych poszukiwań, lecz także rzuca wyzwanie przedstawicielom miesięcznika „Odkrywca”, którzy konsekwentnie podważają istnienie dolnośląskiego skarbu. Radiesteta przekonuje, że tunel, w którym ma znajdować się pociąg, został już przez jego zespół zlokalizowany, a do rozpoczęcia prac brakuje jedynie ostatecznej zgody konserwatora zabytków. Według Motaki to właśnie wtedy cała Polska wreszcie pozna prawdę…

shutterstock2551118529-f515ebf.jpg
width: 6000
height: 4000

Pearl Harbor zmienił losy II wojny światowej. Atak na Hawaje był skrupulatnie zaplanowany
type: item
date: 2025-12-08T12:29:02.000Z
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka północna
subject: Edukacja
subject: historia
subject: II wojna światowa
subject: japonia
subject: ocean spokojny
subject: stany zjednoczone
description: Gdyby nie Pearl Harbor, II wojna światowa mogłaby potoczyć się inaczej. 7 grudnia 1941 roku Japonia zaatakowała amerykańską bazę na Hawajach. To był początek wojny dla Amerykanów.
encoded: W tym artykule: Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Kulisy ataku na Pearl Harbor Początek II wojny światowej dla USA Ile osób zginęło w ataku na Pearl Harbor? Pearl Harbor obecnie Pearl Harbor w kulturze Atak na Pearl Harbor to znaczące wydarzenie w historii najnowszej, szczególnie w związku z przebiegiem II wojny światowej. 7 grudnia 1941 roku Cesarska Marynarka Wojenna Japonii przeprowadziła niespodziewany atak wojskowy na bazę morską Stanów Zjednoczonych w Pearl Harbor na Hawajach. Atak trwał około dwóch godzin i został przeprowadzony przy użyciu samolotów. Gdzie jest Pearl Harbor na mapie? Pearl Harbor znajduje się na wyspie Oahu w stanie Hawaje w USA. Leży niedaleko stolicy – Honolulu. Aby się tam dostać, najpierw należy polecieć na międzynarodowe lotnisko w Honolulu (HNL). To główny port lotniczy obsługujący wyspę Oahu. Tak wyglądał atak na Pearl Harbor Atak na Pearl Harbor był skrupulatnie zaplanowaną i przeprowadzoną operacją wojskową Cesarskiej Marynarki Wojennej Japonii. Doszło do niego wczesnym rankiem 7 grudnia 1941 roku. Atak był całkowitym zaskoczeniem dla Stanów Zjednoczonych. Japońskie lotniskowce zbliżały się do hawajskiej wyspy Oahu przy zachowaniu ścisłej ciszy radiowej. Dzieje się tak, kiedy nadajniki radiowe, stacjonarne i ruchome, na danym obszarze przestają wysyłać sygnał. To właśnie element zaskoczenia był kluczowy dla powodzenia operacji. Atak powietrzny obejmował dwie fale samolotów, głównie bombowców i samolotów torpedowych. Pierwsza fala, wysłana około 7:48, była wycelowana w obiekty wojskowe, lotniska i pancerniki zakotwiczone w Pearl Harbor. Niedługo potem nadeszła druga fala, kontynuująca nalot. Atak spowodował znaczne szkody dla Floty Pacyfiku Stanów Zjednoczonych. Szczególnie dotkliwą stratą było zniszczenie pancerników, w tym USS Arizona i USS Oklahoma. Japończycy zdecydowali się na atak, ponieważ chcieli sparaliżowania amerykańskiej Floty Pacyfiku, aby uniemożliwić jej zakłócanie japońskich operacji …

Pearl-Harbor-5807f79.jpg
width: 3027
height: 1987

Reichstag to jedna z największych atrakcji Berlina. Okazały gmach pamięta trudną historię Niemiec
type: item
date: 2025-12-07T13:24:11.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: berlin
subject: niemcy
subject: zabytki
description: Reichstag, słynny gmach parlamentu Rzeszy w Berlinie, przeszedł długą drogę: od symbolu skłóconej potęgi cesarskiej, aż do globalnej ikony stabilnej i otwartej demokracji. To coś więcej niż tylko budynek. Okazały gmach był świadkiem ponad stuletniej burzliwej historii. Dziś, dzięki swojemu znaczeniu i samej architekturze, należy do najchętniej odwiedzanych atrakcji w Berlinie. W tym artykule przybliżamy historię tego miejsca.
encoded: Spis treści: Nowa siedziba parlamentu, czyli historia gmachu Reichstagu Nie tylko serce demokracji, ale i atrakcja turystyczna Monumentalny gmach Reichstagu obecnie jest siedzibą drugiej izby niemieckiego parlamentu. Nie można jednak nie wspomnieć, że mówimy tu także o jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli niemieckiej stolicy. Wielka szklana kopuła jest dziś ikonicznym elementem panoramy miasta, zupełnie jak Tower Bridge w Londynie czy Łuk Triumfalny w Paryżu. Nowa siedziba parlamentu, czyli historia gmachu Reichstagu Swoimi korzeniami historia gmachu Reichstagu sięga narodzin nowoczesnych Niemiec. Po zjednoczeniu w 1871 roku, Berlin stał się stolicą cesarstwa. Nowo powstały parlament – Reichstag – pilnie potrzebował reprezentacyjnej siedziby. W marcu zaczął obradować w pałacu Schwerin, dawnej siedzibie pruskich deputowanych. Obiekt szybko okazał się za mały dla organu, do którego dołączyli parlamentarzyści państw południowoniemieckich. Jeszcze w tym samym roku powołano parlamentarną komisję, która otrzymała zadanie przygotowania budowy nowej siedziby. Wkrótce Reichstag przeniósł się do budynku dawnej Królewskiej Manufaktury porcelany. Historyczny obiekt miał być tymczasową siedzibą parlamentu. Prognozowano, że po 5–6 latach deputowani zaczną obradować w nowym gmachu. Okres przejściowy potrwał jednak znacznie dłużej. Architekt i jego dzieło W 1882 roku konkurs na projekt nowego budynku wygrał niemiecki architekt Paul Wallot. Jego wizja, ukształtowana podróżami studyjnymi do Włoch i Wielkiej Brytanii oraz fascynacją mistrzami renesansu, zakładała stworzenie monumentalnego gmachu w stylu neorenesansowym. W swoim projekcie Wallot chciał zgrabnie połączyć elementy renesansu, baroku i klasycyzmu, by w ten sposób wyrazić powagę, historyczną ciągłość i siłę zjednoczonego narodu. Budowa trwała dekadę, od położenia kamienia węgielnego 9 czerwca 1884 roku do uroczystego otwarcia 5 grudnia 1894 roku. Fasada została ozdobiona bogatymi detalami, w tym płaskorzeźbą na fron…

Reichstag-3712cdf.jpg
width: 2099
height: 1400

Skąd się wzięła „czarna śmierć” w Europie? Nowe badanie przynosi zdumiewające wnioski i wywraca naszą wiedzę
type: item
date: 2025-12-07T11:52:04.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: badania naukowe
subject: epidemia
subject: erupcja wulkanu
subject: europa
description: Nowe badanie weryfikuje wiedzę o epidemii dżumy w XIV wieku. Okazuje się, że „czarna śmierć” prawdopodobnie miała związek z… wybuchem wulkanu. Erupcja musiała być tak silna, że wywołała krótki kryzys klimatyczny, a on z kolei – podróż dżumy do Europy.
encoded: Interdyscyplinarna analiza sugeruje, że kluczowym i pierwotnym czynnikiem odpowiedzialnym za katastrofalną epidemię dżumy w latach 40. XIV wieku mogła być erupcja wulkanu. Historyk Martin Bauch i paleoekolog Ulf Büntgen przeanalizowali dane z rdzeni lodowych, słojów drzew oraz średniowiecznych kronik. Wyłonił się z nich spójny obraz klimatycznego kryzysu, który pośrednio utorował drogę „czarnej śmierci”. Tajemnica ukryta w lodowych rdzeniach W rdzeniach lodowych wydobytych na Antarktydzie i Grenlandii, naukowcy znaleźli ślady charakterystyczne dla wielkich erupcji wulkanicznych, w warstwach datowanych na ok. 1345 rok. Widać w nich było gwałtowny wzrost poziomu siarki. Był to 18. pod względem wielkości skok siarki w ostatnich dwóch tysiącach lat. Mniejsze wzrosty z lat 1329, 1336 i 1341 wskazują na możliwą serię erupcji, jednak to wydarzenie z 1345 roku miało najbardziej dramatyczne skutki. Co znaleziono w słojach drzew? Z kolei analiza słojów drzew z ośmiu regionów Europy wykazała serię niezwykle chłodnych lat 1345–1347, szczególnie w basenie Morza Śródziemnego. Takie ochłodzenie to typowe następstwo erupcji wulkanicznej, kiedy gazy siarkowe tworzą w stratosferze odbijającą światło warstwę aerozoli. To z kolei zakłóciło wegetację i doprowadziło do nieurodzaju. Pisemne świadectwa z tego okresu mówią o zamglonym niebie, zimnych i mokrych latach oraz nieudanych żniwach. To wszystko składa się w zaskakującą, lecz logiczną całość. Dżuma znajduje podatny grunt W wyniku nieurodzaju ceny zboża gwałtownie wzrosły, a głód dotknął m.in. Hiszpanię, południową Francję, Włochy, Egipt oraz Lewant. Kryzys żywnościowy zmusił włoskie republiki morskie – Wenecję, Genuę i Pizę – do reorganizacji łańcuchów dostaw. W 1347 roku, po zniesieniu embarga handlowego z mongolską Złotą Ordą, do Włoch zaczęły napływać duże transporty zboża znad Morza Azowskiego. I to właśnie wtedy, jak pokazują najnowsze dane genetyczne i archeologiczne, pałeczka dżumy (Yersinia pestis) – najpewniej pochodząca z …

dzuma-c45bbc7.jpg
width: 1200
height: 722

Ten pałac był siedzibą jednego z najpotężniejszych rodów Europy. Do dziś stanowi centrum władzy w Austrii
type: item
date: 2025-12-07T07:27:50.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: austria
subject: pałace
subject: wiedeń
subject: zabytki
description: Hofburg jest czymś więcej niż tylko pałacem. To prawdziwe „miasto w mieście”, którego mury przez ponad sześć stuleci były świadkiem narodzin i upadku imperiów. Jeden z największych kompleksów pałacowych na świecie stanowi namacalną manifestację potęgi Habsburgów. W komnatach, w których niegdyś rezydowali monarchowie, dziś urzęduje prezydent, a w historycznych skrzydłach mieszczą się ministerstwa, muzea i jedno z najważniejszych centrów kongresowych na świecie. Jaka jest historia tego niezwykłego miejsca? Jakie atrakcje skrywa? W tym artykule odpowiadamy na te pytania.
encoded: Spis treści: Siedem wieków ewolucji pałacu Architektoniczny kalejdoskop Jakie atrakcje skrywa Hofburg? Na pierwszy rzut oka, historyczny kompleks pałacowy Hofburg może wydawać się miejsce pozbawionym smaku i dobrego gustu. Surowy charakter gotyku sąsiaduje tam z renesansową harmonią, obok której uwidacznia się barokowy przepych kontrastujący z klasycystycznym umiarem, a wszystko to wieńczy imperialny rozmach historyzmu. Paradoksalnie, ten „architektoniczny miszmasz” jest w istocie największą wartością tego miejsca. Imponujący pałac nie jest dziełem jednej epoki. W praktyce jest czymś w rodzaju trwałego zapisu historii, dzięki któremu można dokładnie prześledzić zmieniające się gusta i ideologie kolejnych władców. Siedem wieków ewolucji pałacu Inicjatywę budowy pierwszej warowni w tym strategicznym miejscu przypisuje się dynastii Babenbergów, jednak pierwsze wzmianki w dokumentach pojawiają się około 1278 roku, już w kontekście nowego władcy. Po zwycięskiej bitwie pod Suchymi Krutami, Rudolf I Habsburg przejął władzę w Austrii i przeniósł centrum potęgi swojego rodu do Wiednia. Przez następne 640 lat to właśnie tam mieściła się siedziba dynastii. Początkowo obiekt miał charakter typowo obronny. Jego najstarszą zachowaną częścią jest Dziedziniec Szwajcarski i przylegająca do niego Kaplica Zamkowa. Te wczesne struktury, których charakterystycznymi cechami są grube mury i surowa forma, jednoznacznie potwierdzają, że zanim Hofburg stał się wystawnym pałacem, był fortecą chroniącą władcę w niespokojnych czasach. XV wiek był czasem konfliktów wewnętrznych. W tamtym czasie, Wiedeń chwilowo przestał pełnić funkcję stałej rezydencji władcy. W 1462 roku doszło do dramatycznych wydarzeń, gdy cesarz Fryderyk III został oblężony w murach Hofburga przez własnego brata, Albrechta VI, wspieranego przez zbuntowanych mieszkańców Wiednia. Później zamek zajął węgierski król Maciej Korwin. Początek transformacji Z czasem władza monarsza zaczęła w mniejszym stopniu opierać się na sile orę…

Hofburg-afbec18.jpg
width: 1650
height: 1100

Zaczęli od jednej mapy, skończyli w Białym Domu – kulisy wojennej misji National Geographic
type: item
date: 2025-12-06T11:14:19.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Historia
subject: I wojna światowa
subject: II wojna światowa
subject: mapy
subject: towarzystwo national geographic
description: Pierwsza własna mapa redakcji National Geographic powstała w czasie I wojny światowej. To był moment, w którym mapy zaczęły opowiadać historię konfliktu – nie tylko dla czytelników, ale i dla prezydentów.
encoded: Spis treści: Dlaczego powstał dział kartograficzny Mapowanie II wojny światowej Najbardziej wpływowa mapa wojny Pierwsza własna mapa redakcji powstała podczas I wojny światowej. Do czasu II wojny światowej Biały Dom zamawiał je już z nazwy. Polska. Dania. Norwegia. Belgia. Gdy wojska Hitlera maszerowały przez Europę jedna fala po drugiej, pozornie nie do powstrzymania, kolejne państwa upadały, a granice podbitych krajów rozpływały się w granicach Niemiec. Tysiące kilometrów dalej grupa oddanych kartografów „National Geographic” miała jednak inne rozkazy: nie zmieniać mapy Europy, dopóki wojna się nie skończy. Zostawienie granic na miejscu miało pokazać, o co toczy się gra. Dlaczego powstał dział kartograficzny Towarzystwo National Geographic tworzyło mapy już od czasów I wojny światowej. Prezes Towarzystwa, Gilbert Grosvenor, nie tylko przewidział konflikt, lecz także wiedział, że czytelnicy „National Geographic” będą potrzebować map, by go zrozumieć. Niezadowolony z pierwszej mapy zleconej firmie zewnętrznej, w 1915 roku powołał w Towarzystwie własny dział kartograficzny. „Nat Geo” weszło tym samym w biznes map. A pojawienie się map w magazynie rozbudziło ciekawość czytelników. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/2025-12-01-103311-How-WWI-got-Nat-Geo-into-the-map-business--National-Geographic--Sluzbowy--Mic-4561c09.png" width="1094" height="854" alt="Mapa „Germany and Its Approaches” z lipca 1944 r. służyła alianckiemu dowództwu do planowania działań. Oznaczoną kopię z marca 1945 r. powielono i rozwieszono w całej Europie. Mapa jest dziś w National Archives." title="Mapa „Germany and Its Approaches” z lipca 1944 r. służyła alianckiemu dowództwu do planowania działań. Oznaczoną kopię z marca 1945 r. powielono i rozwieszono w całej Europie. Mapa jest dziś w National Archives." /> Pierwsza mapa wykonana w tym dziale – „Mapa zachodniego teatru działań wojennych” z 1918 roku – była najpełniejszym opracowaniem tego typu. Stała si…

2025-12-01-102854--42579f5.png
width: 1237
height: 898

Otrzymał nazwę na cześć rosyjskiego cara. Jak dawny targ bydła stał się jednym z najważniejszych placów Europy?
type: item
date: 2025-12-06T10:32:08.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: berlin
subject: fakty i mity
subject: niemcy
description: Alexanderplatz w Berlinie to kultowy plac i jeden z najważniejszych punktów stolicy Niemiec. Poznaj fascynującą historię tego miejsca, zobacz najważniejsze atrakcje, sprawdź, co warto zobaczyć i jak zaplanować pobyt w tej tętniącej życiem części miasta.
encoded: Spis treści: Historia Alexanderplatz – od targowiska do symbolu Berlina Najważniejsze atrakcje Alexanderplatz – co warto zobaczyć Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Alexanderplatz Położony w sercu Berlina Alexanderplatz od wieków stanowi centralny punkt miasta. Przemiany historyczne, bogata oferta atrakcji oraz znakomite połączenia komunikacyjne sprawiają, że plac ten niezmiennie przyciąga zarówno mieszkańców, jak i odwiedzających stolicę Niemiec. Z każdej strony plac otaczają zabytki, kultowe miejsca spotkań i nowoczesne centra handlowe, tworząc wyjątkową atmosferę pulsującej metropolii. Historia Alexanderplatz – od targowiska do symbolu Berlina Początki placu i nadanie nazwy Alexanderplatz, określany również potocznie jako „Alex”, należy do najważniejszych przestrzeni publicznych Berlina i przez stulecia przeszedł niezwykłą przemianę. Jego początki sięgają XVII wieku, kiedy istniał tutaj targ bydła znany jako Ochsenmarkt (Targ Wołów). Plac był wówczas miejscem spotkań kupców i handlowców, co potwierdzają zarówno źródła miejskie, jak i przekazy historyczne. Kluczowym momentem w historii Alexanderplatz było nadanie mu nowej nazwy w 1805 roku. Uczczono wówczas wizytę cara Aleksandra I, który przybył do Berlina na zaproszenie króla Prus. Od tego czasu plac nosi imię rosyjskiego monarchy, symbolizując przemiany zachodzące w mieście na początku XIX wieku. Wraz z rozwojem Berlina na przełomie XIX i XX wieku Alexanderplatz zyskał nowe funkcje. Po wybudowaniu linii kolejowej (kolei miejskiej) oraz rozbudowie infrastruktury komunikacyjnej, plac stał się najważniejszym węzłem przesiadkowym Berlina Wschodniego. Krzyżowały się tu linie tramwajowe, metra (U-Bahn), kolei miejskiej (S-Bahn), a także liczne drogi dojazdowe. Alexanderplatz zaczął symbolizować nowoczesność i miejski puls życia. Przebudowa i architektura po II wojnie światowej Podczas II wojny światowej Alexanderplatz doznał poważnych zniszczeń. Intensywne bombardowania spowodowały niemal całkowite zni…

alexanderplatz-GettyImages-2246841561-044df6b.jpg
width: 5020
height: 3723

Starożytna mozaika z Brytanii przedstawia historię Troi... ale opowiedzianą inaczej, niż robimy to obecnie. Kto się myli?
type: item
date: 2025-12-05T14:28:54.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: grecja
subject: odkrycia archeologiczne
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: wojna
description: Odkryta w brytyjskim Ketton mozaika po raz kolejny przypomina nam, że były to niegdyś tereny Imperium Rzymskiego. Ta jednak jest szczególnie interesująca: pokazuje nam historię Troi… ale zgoła inną, niż opisał Homer w swojej „Iliadzie”. To jedno z ważniejszych odkryć archeologicznych w Wielkiej Brytanii w ostatnich latach.
encoded: Mozaika z regionu Rutland w Wielkiej Brytanii przedstawia nieznane sceny mitycznej wojny trojańskiej. Ma być inspirowana dramatem Ajschylosa i pozwala spojrzeć szerzej na rolę mitologii w starożytności, kontakty kulturowe między rzymską Brytanią a światem śródziemnomorskim oraz na to, co inspirowało starożytnych rzemieślników. Czy wiecie, że starożytnych Rzymian od domniemanej wojny trojańskiej mogło dzielić nawet 1500 lat? Historia sprzed 3000 lat zachowana pod podłogą W 2020 roku, podczas rutynowych prac rolniczych, dokonano odkrycia jednej z najważniejszych mozaik rzymskich w Wielkiej Brytanii. Pod podłogą sali jadalnej luksusowej, starożytnej willi znaleziono przykład niezwykłej antycznej sztuki, który inspirowany był motywami popularnymi w Grecji i Azji Mniejszej. Mozaika z Ketton przez długo interpretowana była jako dzieło ukazujące sceny z „Iliady” Homera. Najnowsze badania przeprowadzone na Uniwesytecie Leicester wykazały, że jej inspiracją była mniej znana tragedia „Frygijczycy” Ajschylosa. Lokalni rzemieślnicy musieli być zaznajomieni z tą mniej popularną wersją mitu trojańskiego. Czy wojna w Troi wydarzyła się naprawdę? No właśnie – mitu trojańskiego. Chociaż dla ludzi antyku czy średniowiecza historie o Troi wydawały się prawdą historyczną – tak jak zamieszkanie przez bogów Olimpu – obecnie pojawia się wiele kontrowersji. Przede wszystkim o konflikcie nie ma wzmianek w innych, wystarczająco wczesnych źródłach historycznych. Opowieść opisana w „Iliadzie” nie odpowiada także historycznym realiom – zebranie stutysięcznej armii musiało być w XII wieku p.n.e. nie lada wyczynem. W prozie pojawia się także żelazo… którego nie znano w opisywanym okresie przez autora okresie. Nieścisłości jest jeszcze wiele więcej. Warto pamiętać, że sam Homer żył w VIII wieku p.n.e. Opisywał on więc wydarzenia sprzed setek lat: przemierzał tereny pełne ruin upadłego imperium i marzył o ich dawnych władcach i to właśnie w tym wielu historyków dopatruje się jego „wizji” wielkich w…

FABRIC-KOLAZ-32-26-438b7b1.jpg
width: 2700
height: 1800

Kim była cesarzowa Matylda? Zapomniana kobieta, która o mały włos nie została pierwszą królową Anglii
type: item
date: 2025-12-05T12:44:52.000Z
creator: Julia Carpenter
subject: Historia
subject: anglia
subject: historia
subject: kobiety
subject: średniowiecze
description: Cesarzowa Matylda niemal została pierwszą królową Anglii. Zobacz, jak niewiele zabrakło, by kobieta w XII wieku objęła koronę. Jak jej historia wpłynęła na dzieje Europy?
encoded: Spis treści: Kim była cesarzowa Matylda? Katastrofa „Białego Statku” Prawo Matyldy do tronu Anglii Anarchia Przyszły król Kiedy w 1120 roku zatonięcie „Białego Statku” zdziesiątkowało angielską linię sukcesji i pogrążyło królestwo w chaosie, jedyną osobą uprawnioną do dziedziczenia brytyjskiego tronu pozostała nastoletnia dziewczyna. Nawet przy – początkowo niechętnym – poparciu ze strony ojca, króla Henryka I, 25-letniej Matyldzie nie udało się dokonać historycznego przełomu: objąć rządów jako królowej z własnego prawa. Oto jak droga Matyldy – i, być może, kluczowy „brak bezwzględności” – sprawiły, że tylko o krok minęła się z tytułem pierwszej królowej Anglii. Kim była cesarzowa Matylda? W 1112 roku, gdy miała zaledwie osiem lat, król Henryk I wysłał Matyldę do Niemiec, aby poślubiła Henryka V, króla Niemiec, późniejszego cesarza rzymskiego. Swoje pierwsze doświadczenia zdobywała na niemieckim dworze, ucząc się, jak przetrwać z dala od potężnej rodziny. Te lata wzmocniły jej „stalowy rdzeń” – mówi Catherine Hanley, mediewistka i autorka książki Matilda: Empress, Queen and Warrior. – Nie była tylko jego żoną, która miała siedzieć w tle – podkreśla Hanley. – Wiele ośmioletnich dziewczynek, rozdzielonych z matką i wysłanych za granicę, załamałoby się. A historycy mówią, że ona przyjęła to wyzwanie i powiedziała: „To mój los. Tym mam się zająć”. Niesamowita determinacja Matyldy zrobiła wrażenie na jej mężu. Po koronacji Matyldy na cesarzową rzymską w 1114 roku Henryk V traktował ją jak polityczną doradczynię i współrządczynię. Ufał jej na tyle, że w 1118 roku mianował ją swoją regentką. Gdy sam prowadził serię wojen za granicą, uznał Matyldę za na tyle kompetentną, by powierzyć jej zarząd nad Italią. Jednak zatonięcie „Białego Statku” w 1120 roku oraz śmierć męża w 1125 roku postawiły pod znakiem zapytania dalszy los Matyldy. Wróciła do Anglii jako bezdzietna wdowa i była cesarzowa. Jej lata spędzone na obcym dworze i umiejętności wyostrzone za granicą zaczęły intrygo…

2025-12-05-123041-Dodaj-artykul--National-Geographic--WordPress-957044e.png
width: 1249
height: 899

6000 lat temu ludzie grali na muszlach. Naukowcy zbadali, jak brzmiały te proste instrumenty
type: item
date: 2025-12-05T09:02:41.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: epoka kamienia
subject: hiszpania
subject: muzyka
description: Jak brzmiały 6000-letnie instrumenty wykonane z muszli? Można to sprawdzić w bardzo prosty sposób. Wystarczy w nie dmuchnąć. I właśnie to zrobili archeolodzy, żeby sprawdzić ich brzmienie, a wyniki opublikowali na łamach czasopisma „Antiquity”.
encoded: Muzyka towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat. Jednak zanim powstały złożone instrumenty, ludzie wykorzystywali to, co mieli pod ręką. Czyli kości, drewno, rogi, a także muszle. Odkrycia archeologiczne z różnych części świata pokazują, że starożytne kultury potrafiły tworzyć zaskakująco zaawansowane konstrukcje dźwiękowe, a muzyka odgrywała w ich życiu znacznie większą rolę, niż mogłoby się wydawać. Była to bowiem nie tylko forma komunikacji, ale także ekspresji i element różnych rytuałów. Instrumenty muzyczne sprzed 6000 lat Jednak nie wszystkie prymitywne instrumenty zostały dokładnie zbadane. Dwoje hiszpańskich naukowców Miquel López-Garcia and Margarita Díaz-Andreu, postanowili lepiej przyjrzeć się 12 muszlom charonii (rodzaj bardzo dużego ślimaka morskiego) z czasów neolitu, które odnaleziono niegdyś na katalońskim wybrzeżu. – Wykorzystanie dużych muszli charonii jako aerofonów wibracyjnych jest udokumentowane w różnych kulturach na całym świecie. W Katalonii, w północno-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, odnaleziono 12 takich instrumentów z neolitu, datowanych na drugą połowę piątego i pierwszą połowę czwartego tysiąclecia p.n.e. Jednak nie poświęcono im zbyt wiele uwagi w środowisku akademickim – napisali w artykule badacze. – Biorąc pod uwagę, że niektóre egzemplarze zachowują zdolność wydawania dźwięków, ich badania archeoakustyczne pozwalają na wgląd w możliwe zastosowania i znaczenia dla społeczności neolitycznych. Chociaż nie wszystkie muszle nadal mogą wydawać dźwięki, wysoka intensywność dźwięku tych, które wciąż „działają”, może wskazywać na ich podstawową funkcję – twierdzą naukowcy. Do czego neolityczni ludzie wykorzystywali trąbki? Według autorów tego badania, te trąbki wykonane z muszli były urządzeniami sygnalizacyjnymi, które ułatwiały komunikację w społecznościach neolitycznych. – Wiadomo było, że kilka muszli charonii odkryto na stosunkowo niewielkim obszarze Katalonii, a konkretnie w dolnym biegu rzeki Llobregat i w depresji przedbrzeżne…

muszle-trabki-f13ff7d.jpg
width: 1280
height: 959

Wielkie święto wszystkich górników i Barbar. Za Barbórką stoi poruszająca legenda
type: item
date: 2025-12-04T10:59:00.000Z
creator: Redaktor National Geographic
subject: Historia
subject: barbórka
subject: śląsk
description: Barbórka to tradycyjne święto górników obchodzone 4 grudnia, w dniu św. Barbary z Nikomedii. Z biegiem lat obrosło w liczne zwyczaje i stało się ważnym elementem polskiej tradycji. Sprawdź, skąd się wzięło i jakie obrzędy mu towarzyszą.
encoded: Już w 1262 r. w Bożygniewie koło Środy Śląskiej powstał pierwszy kościół pod jej wezwaniem. Św. Barbara na licznych obrazach przedstawiana jest w bogatym stroju, a często również w koronie. Wynika to z tego, że, jak głosi legenda, była ona piękną córką niezwykle bogatego człowieka. Przyjęła chrześcijaństwo i złożyła śluby czystości, więc odrzucała wszystkich pretendentów do swojej ręki. Nie podobało się to jej ojcu, który uwięził ją w wieży, głodził, a następnie, gdy nie ustąpiła, skazał na śmierć i sam osobiście ściął. Został ukarany – wkrótce potem zginął od uderzenia pioruna. Kult św. Barbary w Polsce Stało się to ponoć około 305 roku, choć pewności nie mamy, gdyż legenda nie uściśla tego zbyt dokładnie. Zresztą przyznać trzeba, że występuje w wielu różnych wersjach. Fakt faktem, że Barbara, dziewica-męczennica, stała się patronką wszystkich tych, którzy narażeni są na nagłą i niespodziewaną śmierć: marynarzy, żołnierzy, więźniów, górników, rybaków, tajnych drukarzy a nawet polskiego podziemia w czasie wojny. Dawnymi czasy w warszawskim kościele Najświętszej Marii Panny na Nowym Mieście w dniu 4 grudnia zbierali się rybacy i po porannym i wieczornym nabożeństwie rozdawali biednym ryby. Także każda nowo zbudowana łódź musiała być udekorowana wizerunkiem św. Barbary. Św. Barbara jako patronka górników Niemniej dzień 4 grudnia, czyli dzień św. Barbary jest najważniejszy dla górników, którzy, narażeni nieustannie na niebezpieczeństwo i utratę życia, modlili się do niej zarówno przed zjazdem w głąb kopalni, jak również po szychcie, w podziękowaniu za opiekę. To tak wielkie przywiązanie uzasadnia jedna z wersji legend o niej, która głosi, że uciekając przed ojcem schroniła się w głębi góry, która się przed nią rozstąpiła. Podobnie górnicy schodzą w głąb ziemi i pragną, by była dla nich bezpieczna. Barbórka na Śląsku jest dniem wyjątkowym. Starym zwyczajem, odświętnie ubrani w galowe mundury i paradne czapki z pióropuszami górnicy, zbierają się rano w kopalni, by przema…

Barborka-b6380a3.jpg
width: 6048
height: 4024

Droga do Bożego Narodzenia. Kiedy przypada adwent i jak się go obchodzi w Polsce i na świecie?
type: item
date: 2025-12-04T08:59:20.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Lifestyle
subject: boże narodzenie
subject: religie
subject: tradycje
subject: zwyczaje
description: Adwent to wyjątkowy okres w kalendarzu liturgicznym: czas oczekiwania na Boże Narodzenie i duchowego oczyszczenia. Obfituje w różnorodne tradycje, zarówno w Polsce jak i innych krajach. Inaczej obchodzą go katolicy, inaczej protestanci, a w kościele prawosławnym zastępuje go inny, choć podobny zwyczaj.
encoded: Spis treści: Kiedy przypada adwent i ile trwa? Tradycje i zwyczaje w Polsce – adwent w praktyce Adwent w różnych tradycjach chrześcijańskich Adwentowe symbole Kiedy zaczyna się adwent? To pytanie co roku zadają sobie miliony chrześcijan. Tygodnie poprzedzające Boże Narodzenie to czas szczególnych tradycji które, jak wszystkie zwyczaje, podlegają też zmianom. Przez wieki adwent zyskiwał nowe elementy, ale jego centralnym przesłaniem pozostaje oczekiwanie na przyjście Jezusa oraz odnowa duchowa, która ma pozwolić pełniej przeżyć święta Bożego Narodzenia. Kiedy przypada adwent i ile trwa? Adwent jest czasem ruchomym. W kościele katolickim zawsze obejmuje cztery niedziele przed Bożym Narodzeniem. W praktyce oznacza to, że jego początek może przypadać między 27 listopada a 3 grudnia. W 2025 roku ta pierwsza niedziela przypadła na 30 listopada. Adwent trwa do Wigilii Bożego Narodzenia, czyli 24 grudnia. Liczba dni adwentu co roku może się nieco różnić, w zależności od układu kalendarza. Tradycje i zwyczaje w Polsce – adwent w praktyce W Polsce to całe bogactwo tradycji, obchodzonych z różną intensywnością. Pojawiają się też nowe - np. kalendarze adwentowe są coraz popularniejsze i przywędrowały do nas z krajów protestanckich. Najważniejsze z polskich tradycji to: Roraty – msze święte odprawiane o świcie, najczęściej przed wschodem słońca. Dzieci i dorośli przynoszą ze sobą lampiony symbolizujące światło Chrystusa. W niektórych parafiach organizowane są konkursy na najpiękniejszy lampion roratni. Wieńce adwentowe – najczęściej wykonane z gałązek drzew iglastych, ozdobione czterema świecami. Co tydzień zapala się kolejną świecę, symbolicznie rozpoczynając kolejne etapy oczekiwania. Według tradycji świece symbolizują nadzieję, pokój, radość oraz miłość. Kalendarz adwentowy – kolorowe kalendarze z okienkami, za którymi kryją się słodycze lub cytaty biblijne. Dzieciom i dorosłym mają codziennie przypominać o istocie adwentu. Modlitwa i postanowienia adwentowe – wiele osób pode…

adwent-caba8a6.jpg
width: 4930
height: 3287

Badania archeologiczne podważają dietę paleo. „Przetworzoną” żywność roślinną jemy już od bardzo dawna
type: item
date: 2025-12-04T07:58:09.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Nauka
subject: epoka kamienia
subject: jedzenie
subject: mięso
subject: paleolit
subject: rośliny
subject: żywność
description: Wielu zwolenników tzw. diety paleo wierzy, że opiera się ona na wiernym odwzorowaniu jadłospisu naszych paleolitycznych przodków – mieli oni rzekomo preferować mięso i unikać „przetworzonych” produktów roślinnych. Ale najnowsze badania archeologiczne chyba właśnie pogrzebały ich teorię.
encoded: Ludzie ewoluowali przez tysiące lat, a jedną z części naszego globalnego sukcesu było stanie się naprawdę elastycznymi konsumentami – jesteśmy w stanie czerpać węglowodany i tłuszcze zarówno ze źródeł roślinnych, jak i zwierzęcych. Nowe badania archeologiczne opublikowane w czasopiśmie „Journal of Archeological Research” ujawniają, że wczesnym ludziom z epoki kamienia daleko było jednak do paleolitycznych mięsożerców, jak niektórzy próbują ich przedstawiać. A pożywali oni szeroką gamę pokarmów roślinnych, które sprytnie „przetwarzali”. Czy powinniśmy zrewidować pogląd na dietę paleo? Przetwarzanie i spożywanie roślin przez ludzi epoki kamienia Dieta paleo, w jej popularnym współczesnym rozumieniu, kładzie nacisk na mięso i ogranicza spożycie produktów roślinnych, co według jej zwolenników ma być zdrowsze, bo lepiej przystosowane do naszej ewolucji. Jednak badania archeologiczne prowadzone w ostatnich latach wyraźnie pokazują, że nasi przodkowie byli niezwykle elastyczni pod względem wyboru pokarmów. Badacze wykazują, że już setki tysięcy lat temu ludzie nie tylko zbierali, ale i aktywnie przetwarzali rozmaite produkty roślinne: od dzikich zbóż, przez bulwy, orzechy czy pestki. Przetwarzanie to obejmowało między innymi mielenie, gotowanie oraz usuwanie toksyn, co pozwalało na pozyskiwanie większej ilości kalorii oraz składników odżywczych. – Często rozmawiamy o użytkowaniu roślin tak, jakby nabrało ono znaczenia dopiero wraz z pojawieniem się rolnictwa – zaznacza dr Anna Florin, jedna z autorek badania. Zwraca ona uwagę, że odkrycia archeologiczne z całego świata dowodzą przetwarzania „dzikiej” żywności roślinnej już tysiące lat przed rozwojem upraw. Mit mięsożernego człowieka pierwotnego Archeologiczne analizy kamienia nazębnego z jaskini Qesem (Izrael, 400–300 tys. lat temu) wykazały obecność mikroskopijnych granulek skrobi. Pochodziły one między innymi z dzikich migdałów i lilii wodnej, a także orzechów piniowych bogatych w wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Skrob…

shutterstock1162627036-b6448e0.jpg
width: 8495
height: 5663

Podwodny Święty Graal. Wydobyli tylko kilka monet, ale to dopiero początek
type: item
date: 2025-12-03T11:25:28.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kolumbia
subject: wrak statku
description: Wrak San José przez wieki rozbudzał wyobraźnię poszukiwaczy skarbów. Teraz stał się centrum działań kolumbijskich badaczy, którzy rozpoczęli wydobycie ukrytych na pokładzie kosztowności. Okręt zatonął w bitwie morskiej w 1708 roku. Według szacunków przewoził 200 ton złota i srebra.
encoded: San José to 3-masztowy galeonem hiszpańskiej floty, wyposażony w 64 działa. Został zwodowany w 1697 roku, a na służbę wypłynął rok później. W marynarce służył 10 lat aż do bitwy morskiej pomiędzy Anglią a Hiszpanią u wybrzeży miasta Cartagena de Indias w Kolumbii. Była to wielka tragedia, bo spośród załogi liczącej ok. 600 osób, zaledwie kilku marynarzy przeżyło. Święty Graal wśród wraków statków Hiszpanie na pokładzie galeonu transportowali skarby złupione m.in. z Peru i Boliwii. Statek miał dotrzeć na Półwysep Iberyjski, prosto na dwór króla Filipa V. Władca zostałby dosłownie obsypany złotem. Bo San José przewoził ok. 200 ton złota, srebra, szmaragdów, a także innych kosztowności, w tym ceramikę czy chińską porcelanę. Eksperci szacują, że dziś skarb byłby warty ok. 17 miliardów dolarów. Gwoździem do trumny galeonu okazała się kula armatnia wystrzeloną z jednego ze statków będącego częścią brytyjskiej floty, która trafiła prosto w miejsce, w którym znajdował się skład prochu pod pokładem. Nie trudno sobie wyobrazić, że hiszpański statek niemal od razu eksplodował i w kilka chwil poszedł na dno. Wielu członków załogi zginęła niemal od razu. Do kogo należy skarb z San José? Przez 300 lat San José był celem poszukiwaczy skarbów, ale nikt dokładnie nie wiedział, gdzie zatonął. Dopiero w 2015 roku udało się odnaleźć wrak, a jego położenie zlokalizowano w ramach wspólnej brytyjsko-kolumbijskiej misji badawczej. Znajdował się na głębokości ok. 600 metrów u wybrzeży miasta Cartagena de Indias. Chociaż w 2018 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury zaleciła Kolumbii, aby wydobywała statku na własną rękę, kraj ten twierdzi, że wrak i artefakty, które są jego częścią, są dobrem narodowym Kolumbijczyków. Co ciekawe, do galeonu roszczą prawa aż trzy kraje: Hiszpania, Kolumbia i Boliwia. Madryt twierdzi, że zgodnie z prawem i międzynarodowymi konwencjami to oni mają prawo do wszystkiego, co znajduje się na pokładzie, bo w momencie zatonięcia, był to …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/WagersActionoffCartagena28May1708-64c2557.jpg
width: 1280
height: 895